Był tort urodzinowy w kształcie budynków archiwum, wystąpienia gości, na czele z dyrektorem Naczelnych Archiwów Państwowych – prof. Władysławem Stępniakiem, władzami miasta oraz regionu, jubileuszowy film, wystawa i różne formy przybliżania działalności archiwalnej – tak Archiwum Państwowe w Kielcach świętowało 90 lat działalności i podsumowało zbiory i zasoby.

Ich zakres jest naprawdę szeroki: od najstarszego dokumentu z 1375 r. z czasów kazimierzowskich po współczesną epokę digitalizacji danych i liberalizacji w ich udostępnianiu. – Archiwum Kieleckie przechowuje niemal milion jednostek archiwalnych, co stanowi ponad 8 kilometrów bieżących akt – mówiła dyr. Wiesława Rutkowska, witając gości. Szczególne miejsce wśród nich przypadło wieloletniej b. dyrektor placówki – Elwirze Szczepaniak.

W obchodach jubileuszowych uczestniczyli m.in. wojewoda świętokrzyski Bożentyna Pałka-Koruba, wicemarszałek Grzegorz Świercz, prezydent Kielc Wojciech Lubawski, dyrektorzy muzeów, rektorzy wyższych uczelni, przedstawiciele pokrewnych instytucji (m.in. ks. dr Andrzej Kwaśniewski – dyrektor Archiwum Diecezjalnego), samorządowcy.

– To instytucja ustabilizowana, będąca u siebie i pod własnym dachem, otwarta na dynamikę zmian – komentował jubileusz prof. Władysław Stępniak. Podkreślał, że Archiwum Państwowe jest przygotowane na przechowywanie elektronicznych dokumentów, choć na razie jest na początku drogi w cyfryzacji. Pierwsze wirtualne akta zostaną przekazane do przechowywania w styczniu 2015 r.

Prof. Władysław Stępniak jest przekonany, że nie uciekniemy od cyfrowych dokumentów, ale wciąż brakuje rozwiązań prawnych, które stawiałyby znak równości między aktami elektronicznymi i tradycyjnymi. Jego zdaniem, to powód, dla którego wciąż posługujemy się papierowymi poświadczeniami uprawnień i kwalifikacji czy np. aktami notarialnymi. Unikalne materiały archiwalne i fotografie dotyczące wielkich Polaków związanych z regionem świętokrzyskim – tak najkrócej można opisać wystawę: „Gdy myślę, Ojczyzna... – portrety sławnych Polaków w dokumencie archiwalnym”, pokazaną w Archiwum Państwowym w Kielcach z okazji jubileuszu. Wśród ekspozycji były m.in. klepsydra marszałka Józefa Piłsudskiego, cenzury „Ponurego”, pisma Konopnickiej do cukrowni Łubna, pocztówka z Auschwitz.

Archiwum Państwowe w Kielcach zostało utworzone na mocy Dekretu „O organizacji Archiwów Państwowych i opiece nad archiwaliami” z dnia 7 lutego 1919 r., faktyczną działalność dokumentuje jednak dopiero od 1923 r. Dzieje archiwum i osób będących jego wizytówką przybliżał okolicznościowy film, od 150 m kw. w dawnym Pałacu Biskupów Krakowskich i jednego kierownika, po lata dzisiejsze. Zasób archiwum to akta miast, gmin, urzędów administracji ogólnej i specjalnej, wymiaru sprawiedliwości, przedsiębiorstw, organizacji społecznych, stowarzyszeń, osób i rodzin z terenu historycznych granic Guberni Radomskiej, Guberni Kieleckiej i województwa kieleckiego do 1939 r. Obecnie swoim zasięgiem archiwum obejmuje województwo świętokrzyskie oraz niektóre gminy województw małopolskiego, podkarpackiego i lubelskiego.

Zakres chronologiczny zasobu to głównie XIX i XX wiek, choć najstarszy przechowywany dokument pochodzi z 1357 roku. Jest to zbiór dokumentów pergaminowych i papierowych, sygn. 1; Kazimierz Wielki król Polski oznajmia, że przed jego osobą Dobiesław, dziedzic na Dąbrowie, dział swój we wsi Pęchów („Magnum Pachow”) w Ziemi Sandomierskiej za 160 grzywien groszy praskich sprzedał Stogniewowi, dziedzicowi na tymże Pęchowie.