W tomie zebrano kolejne 27 relacji wojennych z ziemi biłgorajskiej. Jest to wyjątkowe świadectwo naocznych świadków – zwykłych, prostych ludzi, którzy przeżyli tragedię II wojny światowej.

– To już trzecia część zbioru wspomnień mieszkańców regionu, którzy w latach II wojny światowej byli dziećmi – wyjaśnił autor publikacji Dominik Róg i dodał: – Łącznie, z poprzednimi dwoma częściami, daje to już 80 wspomnień. Wydane publikacje to wspomnienia wojenne i relacje mieszkańców naszych wsi. Bohaterami całego cyklu są zwykli mieszkańcy Puszczy Solskiej, Lasów Janowskich, Biłgoraja i okolic. Oni zdali relację z tego, co przeżyli w czasach II wojny światowej. W publikacjach znalazły się wspomnienia z życia codziennego pod niemiecką okupacją; wszechobecny terror i strach, wywózki, obozy przejściowe i koncentracyjne, relacje z pracy przymusowej w III Rzeszy. Opowiadali o zbiorowych mordach dokonywanych przez Niemców, o pacyfikacjach całych wsi, o działalności i wsparciu partyzantów. Jest więc to całe spektrum okupacyjnego życia w tym regionie. A ziemi biłgorajska i cała Zamojszczyzna w sposób szczególny dotknięte została niemieckimi zbrodniami. To tutaj okupant chciał stworzyć przestrzeń dla niemieckich osadników. Przeprowadzane więc były zaplanowane, systematyczne wysiedlenia i pacyfikacje połączone z mordami na ludności cywilnej i grabieżami.

Wartość wspomnień

– Wartość tych spisanych relacji jest nie do przecenienia – podkreśliła Celina Skromak, dyrektor Gminnego Ośrodka Kultury w Biłgoraju. – Przechowanie tych wspomnień, pokazanie ich społeczeństwu i dzielenie się nimi to nasz obowiązek. W życiu społeczności szczególną rolę pełni kultywowanie tradycji i dziedzictwa historycznego. Gdyby nie zebranie relacji, bo są także relacje filmowe, wspomnienia te utracilibyśmy bezpowrotnie. Pokolenie, które pamięta wojnę i ją przeżyło, już w dużej mierze od nas odeszło. Książka więc przekazuje prawdę historyczną, ale jest także ukłonem wobec przeżyć dzieci okresu II wojny światowej. Wartości tych publikacji nie da się wycenić. To wspaniałe dziedzictwo naszej „małej ojczyzny” i wielkie świadectwo gehenny oraz piekła, które przeżyli na tej ziemi nasi przodkowie. Ogromu pracy, jaką Dominik Róg włożył w zebranie i zebranie tych wspomnień, też nie da się policzyć. Jesteśmy mu za to wszyscy bardzo wdzięczni – podkreśliła.

Wzruszenie i modlitwa

– Przyjechałam z Biłgoraja na to spotkanie, gdyż bardzo ciekawi mnie tematyka II wojny światowej, a szczególnie naszych terenów. Nie można lepiej poznać losów tutejszej ludności w latach 1939-45, jak właśnie z relacji naocznych świadków. W domu poczytam książkę, a w czasie spotkania mogliśmy wysłuchać kilku relacji i obejrzeć film. Przyznam, że bardzo jestem wzruszona, a łzy same płyną z oczu, gdy słucha się tego, co przeżyli ci ludzie. Łamie się serce, gdy po tylu latach, opowiadając tamte wydarzenia, płaczą, czują strach i lęk, jakby to, o czym mówią, wydarzyło się wczoraj, a nie ponad 80 lat temu. Dziś pozostaje nam pamięć o nich i modlitwa, abyśmy nigdy nie doświadczyli tego, co oni – mówiła jedna z uczestniczek spotkania.

Bogaty program

W programie spotkania znalazły się również: projekcje filmowe wspomnień wojennych, opowieści wojenne oraz podsumowanie i refleksje o wszystkich trzech częściach książki Zabrali nam dzieciństwo. Publikacja została wydana przy wsparciu GOK w Biłgoraju, gminy Biłgoraj oraz programu „Działaj Lokalnie”. Książki kolportowane są bezpłatnie. Otrzymać je można m.in. w remizo-świetlicy w Nadrzeczu i GOK-u w Biłgoraju.