Leczenie zimnem jest częstym i skutecznym zabiegiem domowym, kiedy na stłuczone miejsce przykładamy woreczek z lodem albo schłodzony w lodówce specjalny żel. Może też być terapią zaleconą przez lekarza, stosowaną albo miejscowo na wybrany obszar ciała, albo na całe ciało w kriokomorze, gdzie temperatura sięga nawet -160°C.

Krioterapia, której nazwa pochodzi z języka greckiego, swoimi początkami sięga starożytności. Wzmianki o zastosowaniu zimna w leczeniu urazów i stłuczeń znajdują się w egipskich papirusach i u Hipokratesa. Nowe możliwości wykorzystania zimna dla zdrowia pojawiały się stopniowo wraz z poznawaniem wpływu ekstremalnych temperatur na ludzkie ciało, a także z odkrywaniem technicznych możliwości osiągania coraz niższych temperatur. Ciekawostka: swój wkład mają tutaj dwaj polscy naukowcy – Karol Olszewski i Zygmunt Wróblewski z UJ, którzy dokonali m.in. skroplenia tlenu i azotu i osiągnęli tym samym temperatury -183°C i -196°C.

Znana od dawna zasada, że zimno działa korzystnie w stłuczeniach, na obrzęki i stany zapalne, sprawia, że aparatura do krioterapii, w której dziś stosowane są skroplony azot, dwutlenek węgla lub oziębione powietrze, jest cennym narzędziem w rękach specjalistów. Współcześnie zimno znajduje wiele zastosowań w takich dziedzinach, jak m.in.: ortopedia, neurologia, reumatologia i medycyna sportowa. Seria zabiegów przynosi ulgę lub pozwala wyleczyć m.in. zwichnięcia stawów, zapalenia ścięgien, różnego pochodzenia bóle pleców i szyi. Może zahamować postęp w reumatoidalnym zapaleniu stawów, fibromialgii i in. Zabiegi zimnem są stosowane również w rehabilitacji pooperacyjnej i odnowie biologicznej, zwłaszcza u sportowców.

W dermatologii krioterapia jest nazywana kriochirurgią i umożliwia szybkie usunięcie niektórych zmian skórnych, takich jak brodawki skórne, potocznie zwane kurzajkami, niektórych rodzajów znamion i włókniaków, kaszaków i in. Taki zabieg trwa od kilku sekund do maksymalnie kilku minut. W tym czasie lekarz oczyszcza skórę pacjenta, a następnie zamraża chorobowo zmieniony obszar, nakładając nań przy pomocy aplikatora ciekły azot.

Kwalifikacji pacjenta do zabiegów krioterapii, zwłaszcza z wykorzystaniem temperatury poniżej -100°C, musi dokonać lekarz, bo chociaż przynosi ona wiele korzyści, ma również przeciwwskazania. Są nimi m.in.: zaburzenia rytmu serca, problemy krążeniowe i przewlekłe choroby serca, choroby nowotworowe, niedoczynność tarczycy, nadwrażliwość na zimno – włącznie z alergicznymi reakcjami na niskie temperatury; niektóre schorzenia skóry, w tym otwarte rany czy stany zapalne skóry; zaburzenia czucia, w tym neuropatie, które mogą ograniczać zdolność do odczuwania zimna.

Na marginesie warto przypomnieć o jeszcze jednym domowym zastosowaniu zimna. Chodzi o walkę z częstym i uporczywym źródłem alergii, którym jest roztocze kurzu domowego, czyli pajęczaki bytujące w pościeli, na meblach tapicerowanych i na powierzchni tkanin, które giną w niskich temperaturach. Już dawno temu gospodynie starały się w czasie mrozów wystawiać dywany i tapicerowane meble na zewnątrz, ponieważ wiedziały, że jest to korzystne dla utrzymania domowej higieny. Jeżeli tylko warunki na to pozwalają, z tej metody można korzystać także obecnie. Z kolei pluszowe zabawki, które także gromadzą roztocza i mogą być przyczyną alergii, można umieścić na pewien czas w zamrażarce.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej.