To twórca ruchu mariawickiego w Łodzi i budowniczy kościoła u zbiegu ulic Przędzalnianej i Nawrot. Po latach ks. Marks powraca do jedności z Kościołem katolickim.

Ksiądz katolicki, który został mariawitą

Na przełomie XIX i XX wieku w Łodzi i w pobliskich miejscowościach intensywnie rozwijał się ruch mariawicki, inspirowany prywatnymi objawieniami polskiej zakonnicy s. Marii Franciszki Kozłowskiej. W ramach tego ruchu powstało Zgromadzenie Kapłanów Mariawitów, zrzeszające duchownych katolickich, szczególnie tych, którzy byli wychowankami carskiej Akademii Teologicznej w Petersburgu. Wśród duchownych, którzy dołączyli do ruchu, był ks. Edward Marks, wikariusz parafii Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Łodzi. Jego zaangażowanie w ruch mariawicki sprawiło, że arcybiskup warszawski, pod którego jurysdykcją była Łódź, podjął decyzję o przeniesieniu ks. Marksa do parafii w Górze św. Małgorzaty. Ta zmiana nie przyczyniła się jednak do odizolowania kapłana od środowiska mariawitów, nadal działał on w ramach ruchu, co spowodowało nałożenie na niego kary kościelnej i usunięcie ze stanu kapłańskiego w Kościele katolickim.

Ksiądz Marks stał się duchownym stworzonego, zarejestrowanego i uznawanego przez władze carskie Kościoła Starokatolickiego Mariawitów. Duchowny w 1906 r. rozpoczął w Łodzi budowę zrębów nowego wyznania poprzez jednoczesne wznoszenie trzech świątyń: kościoła św. Franciszka z Asyżu przy ul. Franciszkańskiej, Matki Boskiej Nieustającej Pomocy przy ul. Nawrot oraz Przenajświętszego Sakramentu przy ul. Poleśnej (obecnie Marii Skłodowskiej-Curie). Z racji regulacji prawnych bezpośrednim właścicielem nieruchomości i budynków dwóch ostatnich świątyń był ks. Marks. Z nieznanych nam do dziś powodów w 1913 r. duchowny wraz ze wspólnotą parafialną wraca na łono Kościoła rzymskokatolickiego, przekazując dwie świątynie przy ul. Poleśnej i ul. Nawrot parafii Podwyższenia Świętego Krzyża w Łodzi. Na mocy przeprowadzonej sprawy sądowej i sporządzonego aktu notarialnego w 1926 r. oba kościoły przeszły pod jurysdykcję powstałej diecezji łódzkiej. W ten oto sposób kościół Matki Boskiej Nieustającej Pomocy przy ul. Nawrot stał się kościołem filialnym parafii Podwyższenia Świętego Krzyża w Łodzi. Rozwój miasta i nowo powstałej diecezji przyczynił się do tego, że 4 kwietnia 1930 r. bp Wincenty Tymieniecki na granicy dzielnicy Śródmieścia i Starego Widzewa utworzył nową parafię Świętych Apostołów Piotra i Pawła oraz poświecił odnowiony kościół przy ul. Nawrot.

Proboszcz – męczennik z Dachau

Pierwszym proboszczem nowo powstałej parafii został ks. Stanisław Rybus, człowiek o sercu pełnym miłości do Boga i swojej ojczyzny. Święcenia kapłańskie przyjął w 1911 r. w Warszawie i dość szybko trafił do pracy duszpasterskiej w Łodzi. Angażował się w pracę z młodzieżą, nauczając w łódzkich gimnazjach oraz poświęcał się pracy w Stowarzyszeniu Robotników Chrześcijańskich, troszcząc się o właściwą formacje i sprawiedliwość społeczną najciężej pracujących. Prowadził działalność społeczną, kulturalną i obywatelską wśród mieszkańców Łodzi. Podczas Mszy św. sprawowanej na Placu Wolności 15 sierpnia 1920 r. ks. Rybus zachęcał łodzian do złożenia ślubowania na wzór Ślubów Kazimierzowskich, by Matka Boża ochroniła Polskę przez zbliżającą się nawałnicą bolszewicką. Jego modlitwy i wołanie zostały wysłuchane. Zasłużony dla Kościoła i diecezji łódzkiej kapłan w latach późniejszych zostaje proboszczem w Konstantynowie Łódzkim oraz podniesiony jest do godności kanonika tytularnego. W 1930 r. ks. Rybus zostaje proboszczem parafii Świętych Apostołów Piotra i Pawła.

Swoją pracę rozpoczął od podjęcia wielu inicjatyw duszpasterskich i gospodarczych. Powołał do istnienia Arcybractwo Żywego Różańca, Bractwo Matki Boskiej Dobrej Rady, III Zakon Świętego Franciszka, Stowarzyszenie Pań Miłosierdzia św. Wincentego a Paulo, Stowarzyszenie Akcji Katolickiej, chór i asystę parafialną.

Kapłan podjął również decyzję o przebudowie świątyni i poddaniu jej gruntowej renowacji. Dzięki zaangażowaniu wiernych już w 1934 r. kościół zyskał nowy wystrój, a jego proboszcz ofiarował wspólnocie parafialnej stacje drogi krzyżowej, które uroczyście poświęcił bł. o. Anastazy Pankiewicz. W czasie II wojny światowej kościół przy ul. Nawrot, podobnie jak znacząca większość łódzkich świątyń, został przez Niemców zamieniony na magazyn. Dnia 6 października 1941 r. hitlerowcy aresztowali ks. Rybusa, który wraz z innymi księżmi został wywieziony do obozu w Dachau. Ten niezmordowany kapłan o numerze obozowym 28134 zmarł z wycieńczenia i głodu 28 maja 1942 r. Jego nazwisko umieszczone jest na pomniku martyrologium w łódzkiej katedrze wśród 114 księży z diecezji łódzkiej zamordowanych przez niemieckich nazistów.

Po wojnie, dzięki staraniom proboszczów: ks. Stanisława Pietrzaka, ks. Czesława Ochnickiego, ks. Wacława Sitka, ks. Wacław Borowski, podjął decyzję o przebudowie kościoła. Wywalczył nie bez oporu u komunistycznych władz miasta pozwolenie na te działania i podjął większość prac. Po jego nagłej śmierci prace związane wykończeniem kościoła i budową nowej plebanii podjął ks. Tadeusz Zielewski. Doprowadził on konsekracji kościoła i ukończył budowę plebanii, w której miejsce znalazła również kancelaria parafialna i archiwum. Kolejnym proboszczem był ks. Edward Wieczorek, który oddał do użytku dolny kościół i zbudował ogrodzenie posesji. Jego działalność duszpasterska naznaczona była troską o jedność parafii i pogłębione życie duchowe.

Obecnie, zwiedzając dwupoziomowy kościół, można dotknąć historii początków mariawityzmu w Łodzi. Odrestaurowany fronton pierwszego kościoła został wkomponowany w nawę boczną świątyni, która jest wybudowana w stylu halowym. Boczne ściany kościoła zdobią witraże oraz ołtarze dedykowane Matce Bożej Częstochowskiej i św. Janowi Pawłowi II. W przestronnym prezbiterium, które zdobią witraże, znajduje się drewniany krzyż oraz mozaiki świętych Apostołów Piotra i Pawła. Dzięki staraniom obecnego proboszcza, ks. Wiesława Kamińskiego, świątynia oraz budynki parafialne zostały gruntownie odrestaurowane i zmodernizowane, co sprawia, że kościół jest miejscem skupienia i modlitwy, ale także przestrzenią spotkań i działalności wielu grup duszpasterskich i społecznych. Zakupiony i wybrukowany został także plac przeznaczony na parking parafialny i inne działania duszpasterskie.

Kościół to wspólnota

Przy parafii działają m.in. duszpasterstwa głuchych, niepełnosprawnych, osób z niepełnosprawnościami intelektualnymi. Odprawiane są w każdą niedzielę w dolnym kościele Msze św. w języku migowym i funkcjonuje kawiarnia parafialna otwarta dla wszystkich. Działa Parafialny Klub Seniora i Klub Sportowy „Kolumbus”. Tu swoją siedzibę ma duszpasterstwo pszczelarzy, którego opiekunem jest ks. proboszcz, sam będący pszczelarzem, a także wspólnota Mamre i duszpasterstwo młodych małżeństw. Bardzo aktywnie działają Rycerze Kolumba oraz Rycerze Św. Jerzego. Działalność charytatywna parafii realizowana jest przez parafialną Caritas, Wolontariat Domowy i Stowarzyszenie „Niepełnosprawni – Sprawni”. Radością parafii są wspólnoty biblijne: Słowo Pana i Krąg Biblijny oraz liczna grupa lektorów, ministrantów i scholanek. Parafia słynie z takich wydarzeń corocznych jak: Wojewódzkie Święto Pszczoły, które miało już 13 edycji i każdego roku gromadzi ok. 2500 osób.