Polscy biskupi 60 lat temu wystosowali do biskupów niemieckich „Orędzie pojednania”, które zmieniło historię Europy. Dokument ten – napisany przez kard. Bolesława Kominka – zawierał słowa, które przeszły do historii: „Przebaczamy i prosimy o przebaczenie”. List miał szczególny charakter pojednania i zawierał braterskie przesłanie do Kościoła i narodu niemieckiego o wzajemne wybaczenie krzywd i win.

Z tej okazji archidiecezja wrocławska przygotowała wyjątkowe obchody. Odbędą się one 18 i 19 listopada we Wrocławiu z udziałem przedstawicieli episkopatów Polski i Niemiec. W ramach obchodów w Muzeum Archidiecezjalnym we Wrocławiu zaprezentowana zostanie wystawa poświęcona postaci kard. Bolesława Kominka, inicjatora i autora listu biskupów polskich do biskupów niemieckich – znajduje się na niej nawet… rower kard. Kominka. Przedstawiciele obu episkopatów złożą kwiaty pod pomnikiem kard. Bolesława Kominka na Ostrowie Tumskim, wezmą też razem udział w Eucharystii w katedrze wrocławskiej. Ważnym punktem będzie wspólna modlitwa o pojednanie i pokój w kościele Najświętszej Maryi Panny na Piasku. Poprowadzą ją bracia z ekumenicznej wspólnoty Taize. Wieczór 18 listopada zakończy uroczysty koncert w Narodowym Forum Muzyki, a następnego dnia Papieski Wydział Teologiczny zaprasza na konferencję naukową z prezentacją głosów ekspertów polskich i zagranicznych na temat historycznego kontekstu i znaczenia orędzia. Gościem specjalnym konferencji będzie prof. Norman Davies.

Pojednanie oparte na prawdzie, dialogu i przebaczeniu

– Słowa, które padły 60 lat temu, „Przebaczamy i prosimy o przebaczenie”, na zawsze zmieniły bieg historii, a ich przesłanie pozostaje aktualne do dziś. „Ordzie pojednania” wciąż może inspirować i wpływać na nasze codzienne życie – podkreśla abp Józef Kupny. – Wiemy, że przebaczenie nie zmienia przeszłości, ale może wpływać na teraźniejszość i przyszłość. Może kształtować życie w zupełnie odmienny sposób: bez urazy, rozgoryczenia i zemsty – tłumaczył w czasie tegorocznych Uroczystości Jadwiżańskich w Trzebnicy metropolita wrocławski. Wskazywał, że w wystosowanym 60 lat temu liście, polscy biskupi w duchu soborowego dialogu zaproponowali swoim braciom z Niemiec model pojednania oparty na prawdzie, dialogu i gotowości do przebaczenia. – Śmiało można powiedzieć, że współczesna zjednoczona Europa oparta jest na pojednaniu. Dlatego wielkim grzechem jest rozbijanie tej jedności, brak przebaczenia i brak chęci pojednania. Oczywiście to kosztuje, to wymaga wysiłku, ale mamy piękne wzory. Chrześcijańska miłość może łagodzić konflikty, na co wskazuje przykład św. Jadwigi – przekonywał abp Kupny.

Przedstawiając plan obchodów 60. rocznicy „Orędzia pojednania” podczas 402. plenarnego zebrania Konferencji Episkopatu Polski abp Kupny zaznaczył, że starania o budowę pojednania polsko-niemieckiego są potrzebne także dziś. – Trzeba się starać wyciszać to, co jest przedmiotem nieraz ostrych wypowiedzi w debacie publicznej. Naszym zadaniem – biskupów, kapłanów, Kościoła – jest budowanie mostów – mówił wiceprzewodniczący KEP. – Jeśli świętujemy pojednanie, to także po to, aby je wprowadzać w naszą rzeczywistość. Będziemy się starać łagodzić tam, gdzie napięcia występują, bo wiemy, że relacje polsko-niemieckie ostatnio nie są takie, jak byśmy sobie tego życzyli. 60. rocznica „Orędzia pojednania”, wyciągnięcia rąk z jednej i z drugiej strony, nie może być świętowana w atmosferze niezrozumienia – dodał metropolita wrocławski.

Element dziedzictwa światowego

Autorem orędzia biskupów polskich do biskupów niemieckich był kard. Bolesław Kominek – wrocławski arcybiskup urodzony na Śląsku, wychowany na pograniczu trzech kultur: polskiej, niemieckiej i śląskiej, doskonale posługujący się językami polskim, niemieckim, łacińskim i francuskim. Opisując relacje polsko-niemieckie, zaproponował spojrzenie na dziesięć wieków sąsiedztwa bez stereotypów i wrogości. – Kardynał Kominek spojrzał na relacje polsko-niemieckie wbrew obowiązującej wówczas w Polsce narracji, że Polacy i Niemcy skazani są na odwieczną wrogość. Po pierwsze w dokumencie opisał te relacje jako nie zawsze wrogie. Po drugie podjął tematy tabu, m.in. opozycję antynazistowską w Niemczech czy cierpienia wypędzonych. Postanowił złamać dychotomię ofiara – oprawca, proponując w to miejsce etyczny dyskurs o pojednaniu. Opisał 1000-letnią relację obu narodów mówiąc o pozytywnych i negatywnych stronach – nie zapominał o złu, ale widział także dobro – tłumaczy dr hab. Wojciech Kucharski, zastępca dyrektora Centrum Historii „Zajezdnia”, historyk i archeolog. Podkreśla, że orędzie jest nie tylko elementem dziedzictwa Europejskiego, ale także światowego: – Dlatego w 2023 r. w listopadzie trzech arcybiskupów – arcybiskup wrocławski, koloński i warszawski – wystąpiło do Międzynarodowego Komitetu UNESCO o wpisanie trzech dokumentów na listę „Pamięć świata”. Rękopis orędzia znajduje się w archiwum archidiecezji wrocławskiej, finalny dokument podpisany przez 36 polskich biskupów w języku niemieckim znajduje się w archiwum archidiecezji kolońskiej, a odpowiedź Episkopatu Niemiec w języku polskim w archiwum archidiecezji warszawskiej. Te trzy dokumenty, tworzące korespondencję pojednania, są bardzo ważnym elementem, które Wrocław, Polska, Niemcy dają Europie i światu.

Program 60. rocznicy wystosowania Orędzia biskupów polskich do biskupów niemieckich – dokumentu, który stał się symbolem odwagi, przebaczenia i budowania mostów między narodami Europy.

18 listopada 2025 r.

godz. 11.00

Uroczystości pod pomnikiem kard. Bolesława Kominka z udziałem episkopatów Polski i Niemiec oraz władz Rzeczypospolitej Polskiej i Republiki Federalnej Niemiec

bulwar kard. Stefana Wyszyńskiego

godz. 12.30

Msza św. w Archikatedrze św. Jana Chrzciciela

plac Katedralny 18

godz. 16.00-18.00

Zwiedzanie wystawy „Pojednanie dla Europy” w Muzeum Archidiecezjalnym we Wrocławiu (wstęp wolny)

plac Katedralny 16

godz. 17.00

Modlitwa ekumeniczna ze śpiewami z Taizé

kościół Najświętszej Maryi Panny na Piasku, ul. św. Jadwigi 1

godz. 19.00

„Wrocław dla pojednania” – koncert poświęcony historii stosunków polsko-niemieckich wpisanych w dzieje Wrocławia (wydarzenie biletowane)

Narodowe Forum Muzyki im. Witolda Lutosławskiego, plac Wolności 1

19 listopada 2025 r.

godz. 09.00

Międzynarodowa konferencja naukowa „60. rocznica wystosowania Orędzia biskupów polskich do biskupów niemieckich”.

Gość specjalny: prof. Norman Davies

Aula Papieskiego Wydziału Teologicznego we Wrocławia, plac Katedralny 1