W Lublinie brakuje zgłoszeń rodzin, które gotowe byłyby stworzyć rodziny zastępcze. Obok rodziny naturalnej to najlepsza forma zastępczego wychowania dzieci, które z przyczyn losowych lub decyzją sądu pozbawione są całkowicie lub częściowo opieki rodzicielskiej.
Aktualnie na terenie Lublina funkcjonuje 381 rodzin zastępczych, w których przebywa 496 dzieci. Występują trzy podstawowe kategorie rodzin zastępczych. Najczęściej, bo aż w 381 przypadkach, są to rodziny spokrewnione z dzieckiem i w nich umieszczono 425 dzieci. W rodzinach niespokrewnionych z dzieckiem, których funkcjonuje w Lublinie 41, przebywa 58 dzieci. Ostatnią kategorią są rodziny zastępcze pełniące zadania pogotowia rodzinnego. W Lublinie są trzy takie rodziny przeznaczone dla dzieci do 3. roku życia, przebywa w nich 13 dzieci, i są w nich maksymalnie do 15 miesięcy. W tym przypadku wspomniana cezura czasowa ma niebagatelne znaczenie. Jak wykazują badania, po tym okresie następuje zbytnie zbliżenie emocjonalne pomiędzy dzieckiem a rodziną, w której tylko przez pewien czas przebywa dziecko. Może to przynieść negatywne skutki zarówno dla jednej jak i drugiej strony. „W tym czasie wyjaśniana jest ostateczna sytuacja prawna dziecka, poszukujemy też właściwej rodziny zastępczej czy adopcyjnej. Na szczęście w naszym ośrodku nie zdarzyła się jeszcze sytuacja, by po tym czasie dziecko musiało trafić do domu dziecka. Staramy się zrobić wszystko co możliwe, by uniknąć takiej sytuacji” - podkreśla Barbara Paczos z Ośrodeka Adopcyjno-Opiekuńczego.
By rodzina mogła otrzymać status rodziny zastępczej, musi spełnić kilka szczegółowych kryteriów, tj.: daje rękojmię wykonywania władzy rodzicielskiej, ma stałe miejsce zamieszkania na terenie Rzeczypospolitej i korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich, nigdy nie była pozbawiona władzy rodzicielskiej, rodzice nie są chorzy na chorobę uniemożliwiającą właściwą opiekę nad dzieckiem, wywiązują się z obowiązku łożenia na utrzymanie osoby najbliższej lub innej osoby, mają odpowiednie warunki mieszkaniowe oraz stałe źródło utrzymania, a także uzyskały pozytywną opinię ośrodka pomocy społecznej. Kiedy rodzina spełnia te kryteria, przechodzi odpowiednie szkolenia, które na terenie Lublina organizuje Ośrodek Adopcyjno-Opiekuńczy. Zasada jest następująca: dla rodzin niespokrewnionych z dzieckiem szkolenia są obowiązkowe, natomiast w przypadku rodzin spokrewnionych z dzieckiem przeprowadzane są szkolenia indywidualne. To doskonała okazja do wzajemnego poznania, wymiany doświadczeń, przekazania niezbędnej wiedzy z zakresu psychologii i pedagogiki, metodach wychowawczych, sposobach dyscyplinowania etc.
„Kiedy dzieci znajdują się już pod opieką rodziny zastępczej - podkreśla Anna Pawlak, zastępca dyrektora MOPR w Lublinie - zapewniamy rodzinom zastępczym niezbędną pomoc finansową w postaci comiesięcznych wypłat na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka, jednorazową pomoc na pokrycie niezbędnych wydatków związanych z potrzebami przyjmowanego dziecka oraz jednorazową lub okresową pomoc na częściowe pokrycie skutków zdarzenia losowego. Nawet rodzina zastępcza, która nie ma jeszcze dziecka pod swoją opieką, ale pozostaje cały czas w gotowości na jego przyjęcie, również otrzymuje wsparcie finansowe”.
W związku ze zmianą przepisów od 1 maja 2004 r. pojawi się oprócz już istniejących, nowy typ rodzin zastępczych, a mianowicie zawodowe niespokrewnione z dzieckiem rodziny zastępcze o charakterze pogotowia rodzinnego. Preferowane będą w tej kategorii rodziny wielodzietne z dużym doświadczeniem i specjalistyczne, tzn. takie, które gotowe będą np. przyjąć dzieci niepełnosprawne lub z zaburzeniami socjalizacyjnymi.
Szczegółowe informacje na temat rodzinnej opieki zastępczej, kryteriów, które muszą spełniać rodziny oraz warunków finansowania można uzyskać w Sekcji ds. Rodzin Zastępczych MOPR w Lublinie, ul. Grodzka 7 pok. 15, tel. 536-07-15 lub w Ośrodku Adopcyjno-Opiekuńczym w Lublinie pod nr tel. 533-77-40.