Katechezy roku 2001 (7)

1."Nie zatwardzajcie serc waszych, lecz słuchajcie głosu Pana". To wezwanie liturgii rozbrzmiewa w naszych sercach dzisiaj, w Środę Popielcową, gdy rozpoczyna się wielkopostna droga. Zaprowadzi nas ona do Triduum Paschalnego, żywej pamiątki Męki, Śmierci i Zmartwychwstania Pańskiego, które są sercem tajemnicy naszego zbawienia.
Święty czas Wielkiego Postu, zawsze bardzo szanowany przez lud chrześcijański, nawiązuje do dawnych wydarzeń biblijnych, takich jak czterdzieści dni powszechnego potopu, które były zapowiedzią przymierza zawartego przez Boga z Noem, czterdzieści lat pielgrzymowania Izraela przez pustynię ku ziemi obiecanej, czterdzieści dni przebywania Mojżesza na górze Synaj, gdzie otrzymał od Jahwe Tablice Prawa. Okres Wielkiego Postu wzywa nas przede wszystkim do przeżywania na nowo z Jezusem czterdziestu dni, które spędził On na pustyni, modląc się i poszcząc, zanim podjął swoją misję publiczną, która osiągnie swój szczyt w ofierze krzyża na Kalwarii, jako ostateczne zwycięstwo nad grzechem i śmiercią.
2. "Pamiętaj, że prochem jesteś, i w proch się obrócisz". Zawsze wymowny jest tradycyjny obrzęd posypania głów popiołem, który dzisiaj jest kontynuowany, i wymowne są słowa, które mu towarzyszą. W swej prostocie przywołuje to prawdę o przemijalności ziemskiego życia: wszystko przemija i przeznaczone jest na obumarcie. Pielgrzymujemy w tym świecie i jesteśmy wędrowcami, którzy nie mogą zapominać o swoim prawdziwym i ostatecznym przeznaczeniu: o niebie. Jeżeli bowiem jesteśmy prochem i w proch mamy się obrócić, to jednak nie wszystko się kończy. Człowiek, stworzony na obraz i podobieństwo Boga, przeznaczony jest do życia wiecznego. Jezus, umierając na krzyżu, otworzył do niego dostęp każdemu człowiekowi.
Cała liturgia Środy Popielcowej pomaga nam zrozumieć tę fundamentalną prawdę wiary i zachęca do podjęcia zdecydowanej drogi osobistej odnowy. Musimy zmienić sposób myślenia i działania, wpatrując się w oblicze ukrzyżowanego Chrystusa, czyniąc Jego Ewangelię regułą codziennego życia. "Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię" - niech to będzie nasz wielkopostny program, gdy wchodzimy w klimat modlitwy i słuchania Ducha Świętego.
3. "Czuwajcie i módlcie się, abyście nie ulegli pokusie; duch wprawdzie ochoczy, ale ciało słabe" (Mt 26, 41). W tym zdecydowanym wysiłku nawrócenia i duchowego odnowienia pozwólmy się prowadzić przez te słowa Pana. W życiu codziennym istnieje ryzyko pochłonięcia nas przez rozliczne zajęcia i interesy materialne. Wielki Post stanowi okazję sprzyjającą rozbudzeniu autentycznej wiary, odzyskaniu zbawczej relacji z Bogiem oraz hojniejszemu zaangażowaniu ewangelicznemu.
Środki do naszej dyspozycji są zawsze te same, ale w tych tygodniach winniśmy się do nich jeszcze bardziej odwoływać. Chodzi tutaj o modlitwę, post i pokutę oraz jałmużnę, czyli dzielenie się z potrzebującymi tym, co posiadamy. Mowa tu o osobistej i wspólnotowej drodze ascetycznej, która często okazuje się szczególnie trudna z powodu zeświecczonego środowiska, które nas otacza. Z tego też powodu wysiłek winien być większy i bardziej zdecydowany.
"Czuwajcie i módlcie się". Jeżeli ten nakaz Chrystusa jest ważny w każdym czasie, to jednak na początku Wielkiego Postu jawi się jako wymowniejszy i wyrazistszy. Przyjmijmy ten nakaz z pokorną mądrością. Starajmy się przełożyć go na praktyczne gesty nawrócenia i pojednania z braćmi. Tylko w ten sposób ożywi się wiara, umocni nadzieja, a miłość stanie się stylem życia, który wyróżnia wierzących.
4.Owocem tego odważnego wysiłku ascetycznego może być tylko jeszcze większe otwarcie na potrzeby bliźniego. Kto kocha Pana, nie może mieć oczu zamkniętych na osoby i narody doświadczone cierpieniem i ubóstwem. Kontemplując oblicze ukrzyżowanego Pana, jakże moglibyśmy nie rozpoznać Go i nie służyć Mu w tym, który jest cierpiący i opuszczony? Sam Jezus, który nas zaprasza do pozostania z Nim na czuwaniu i modlitwie, domaga się od nas także, abyśmy Go kochali w naszych braciach, przypominając: "Wszystko, co uczyniliście jednemu z tych braci moich najmniejszych, Mnieście uczynili" (Mt 25, 40). Owocem głęboko przeżytego Wielkiego Postu będzie więc większa i powszechna miłość.
Maryja, przykład rozumnego słuchania głosu Ducha, niech nas prowadzi pokutną drogą, którą dziś podejmujemy. Niech nam pomoże wykorzystać wszystkie możliwości, które daje nam Kościół, abyśmy w sposób godny przygotowali się do przeżywania Tajemnicy Paschalnej.

Z oryginału włoskiego tłumaczył - o. Jan Pach - paulin

Pomóż w rozwoju naszego portalu

Wspieram

Drodzy Bracia i Siostry! W Rzymie na Awentynie znajduje się opactwo benedyktyńskie św. Anzelma. Jako siedziba Instytutu Studiów Wyższych oraz opactwa prymasa benedyktynów skonfederowanych, stanowi ono miejsce, które łączy w sobie modlitwę, naukę i zarządzanie, czyli te trzy płaszczyzny aktywności, które cechują życie Świętego, któremu opactwo jest dedykowane: Anzelmowi z Aosty, którego 900. rocznica śmierci przypada w tym roku. Liczne inicjatywy, podjęte zwłaszcza przez diecezję Aosty z okazji tej rocznicy, ukazały zainteresowanie, które nadal budzi ten średniowieczny myśliciel. Jest on znany również jako Anzelm z Bec i Anzelm z Canterbury, ponieważ związany był w tymi miastami. Kim jest ta osobistość, z którą trzy miejsca, oddalone od siebie i znajdujące się w trzech różnych krajach - we Włoszech, we Francji i w Anglii - czują się szczególnie związane? To mnich o intensywnym życiu duchowym, znakomity wychowawca młodzieży, teolog o niezwykłych zdolnościach spekulatywnych, mądry zarządca i niezłomny obrońca „libertas Ecclesiae” - wolności Kościoła. Anzelm jest jedną z wybitnych osobowości średniowiecza, potrafił połączyć wszystkie te przymioty dzięki głębokiemu doświadczeniu mistycznemu, które zawsze kierowało jego myślą i działalnością. Św. Anzelm urodził się w 1033 r. (lub na początku 1034 r.) w Aoście jako pierworodny syn znamienitej rodziny. Jego ojciec był człowiekiem szorstkim, oddającym się rozkoszom życia i trwoniącym swój majątek; matka zaś to kobieta szlachetnych obyczajów i głębokiej pobożności (por. Eadmero, „Vita s. Anselmi”, PL 159, col. 49). To matka zajęła się wczesną humanistyczną i religijną formacją syna, którego następnie powierzyła benedyktynom z przeoratu w Aoście. Anzelm, który jako dziecko - jak opowiada jego biograf - wyobrażał sobie, że dobry Bóg zamieszkuje wysokie, ośnieżone szczyty Alp, miał pewnej nocy sen, że wysłano go do tego wspaniałego królestwa samego Boga, który długo i serdecznie z nim rozmawiał, po czym poczęstował go „śnieżnobiałym chlebem” (tamże, col. 51). Sen ten pozostawił w nim przekonanie, że został powołany do wypełnienia szczytnej misji. Gdy miał piętnaście lat, poprosił o przyjęcie do Zakonu Benedyktynów, ojciec jednak całą swoją władzą sprzeciwił się temu i nie ustąpił nawet wtedy, gdy ciężko chory syn, czując, że koniec jest bliski, błagał o zakonny habit jako ostatnią pociechę. Anzelm powrócił do zdrowia, a potem, po przedwczesnej śmierci matki, przeżywał czas moralnego zagubienia: zaniedbał naukę i porwany ziemską namiętnością, stał się głuchy na napomnienia Boga. Porzucił dom i zaczął włóczęgę po Francji w poszukiwaniu nowych przeżyć. Trzy lata później, gdy dotarł do Normandii, udał się do opactwa Benedyktynów w Bec, przyciągnięty sławą Lanfranka z Pawii, przeora klasztoru. Było to dla niego spotkanie opatrznościowe i decydujące o dalszym jego życiu. Anzelm z zapałem podjął studia pod kierunkiem Lanfranka i w krótkim czasie stał się nie tylko ulubionym uczniem, ale również powiernikiem mistrza. Zapłonęło w nim na nowo jego powołanie zakonne i - po starannym rozważeniu - w wieku 27 lat wstąpił do zakonu i przyjął święcenia kapłańskie. Asceza i studium otworzyły przed nim nowe horyzonty, pozwalając mu odkryć na nowo, i to w znacznie większym stopniu, tę zażyłość z Bogiem, jaką miał jeszcze jako dziecko. Gdy w 1063 r. Lanfrank został opatem w Caen, Anzelm, po trzech zaledwie latach życia monastycznego, mianowany został przeorem klasztoru w Bec i mistrzem klauzurowej szkoły, wykazując się zdolnościami wychowawczymi. Nie lubił metod autorytarnych, porównywał młodych ludzi do małych roślin, które rosną lepiej, kiedy nie są zamknięte w pomieszczeniach, i pozostawiał im „zdrową” swobodę. Był bardzo wymagający wobec samego siebie i wobec innych, gdy chodziło o przestrzeganie wymogów życia monastycznego, lecz zamiast narzucać dyscyplinę, stosował perswazję. Po śmierci opata Erluina, założyciela opactwa w Bec, w lutym 1079 r. Anzelm wybrany został jednogłośnie na jego następcę. Tymczasem wielu mnichów wezwano do Canterbury, by zanieść braciom zza kanału La Manche odnowę, jaka dokonywała się na kontynencie. To dzieło spotkało się z dobrym przyjęciem do tego stopnia, że Lanfrank z Pawii, opat Caen, został nowym arcybiskupem Canterbury i poprosił Anzelma o pozostanie z nim na jakiś czas, aby uczyć mnichów i pomóc mu w trudnej sytuacji, w jakiej znalazła się jego wspólnota kościelna po najeździe Normanów. Pobyt Anzelma okazał się bardzo owocny, zaskarbił on sobie sympatię i szacunek tak, iż po śmierci Lanfranka wybrano go na jego następcę na stolicy arcybiskupiej w Canterbury. Sakrę biskupią przyjął uroczyście w grudniu 1093 r. Anzelm przystąpił od razu energicznie do walki o wolność Kościoła, odważnie domagając się niezależności władzy duchowej od władzy doczesnej. Bronił Kościoła przed bezprawną ingerencją władz politycznych, przede wszystkim królów Wilhelma Rudego i Henryka I, zachętę i poparcie znajdując u papieża, któremu okazywał zawsze śmiałe i serdeczne oddanie. Wierność tę przypłacił w 1103 r. nawet goryczą wygnania ze swej stolicy w Canterbury. Dopiero w 1106 r., gdy król Henryk I wyrzekł się roszczeń udzielania kościelnej inwestytury oraz ściągania podatków kościelnych i konfiskaty mienia Kościoła, Anzelm mógł powrócić do Anglii, radośnie witany przez duchowieństwo i lud. Tak szczęśliwie zakończyła się walka, jaką stoczył orężem wytrwałości, dumy i dobroci. Ten Święty Arcybiskup, który budził wokół siebie podziw, gdziekolwiek się udał, ostatnie lata swego życia poświęcił przede wszystkim moralnej formacji duchowieństwa i intelektualnym badaniom zagadnień teologicznych. Zmarł 21 kwietnia 1109 r., słuchając słów Ewangelii czytanej tego dnia podczas Mszy św.: „Wyście wytrwali przy Mnie w moich przeciwnościach. Dlatego i Ja przekazuję wam królestwo, jak Mnie przekazał je mój Ojciec: abyście w królestwie moim jedli i pili przy moim stole” (Łk 22, 28-30). W ten sposób spełnił się sen o tej tajemniczej uczcie, który w dzieciństwie miał na samym początku swej drogi duchowej. Jezus, który zaprosił go, by siadł przy Jego stole, przyjął św. Anzelma po śmierci do wiecznego królestwa Ojca. „Błagam Cię, Boże, obym mógł Cię poznać, obym Cię kochał, bym mógł się Tobą radować. A jeżeli nie mogę w całej pełni w tym życiu, niech przynajmniej stale postępuję naprzód, aż nadejdzie to w pełni” („Proslogion”, rozdz. 14). Modlitwa ta pozwala zrozumieć mistyczną duszę tego wielkiego Świętego okresu średniowiecza, twórcy teologii scholastycznej, któremu tradycja chrześcijańska przyznała tytuł „Doctor Magnificus”, ponieważ żywił gorące pragnienie zgłębiania tajemnic Bożych, z pełną świadomością jednak, że droga poszukiwania Boga nigdy się nie kończy, przynajmniej na tej ziemi. Jasność i logiczny rygoryzm jego myśli zawsze miały na celu „wzniesienie duszy do kontemplacji Boga” (tamże, „Proemium”). Stwierdził on wyraźnie, że ten, kto chce uprawiać teologię, nie może liczyć jedynie na swą inteligencję, ale musi pielęgnować jednocześnie głębokie przeżywanie wiary. Działalność teologa, według św. Anzelma, rozwija się więc w trzech etapach: wiara - bezinteresowny dar od Boga, który należy przyjąć z pokorą; doświadczenie - które polega na wcieleniu słowa Bożego we własnym codziennym życiu; wreszcie prawdziwe poznanie - które nigdy nie jest owocem ascetycznego rozumowania, lecz kontemplatywną intuicją. Jak najbardziej aktualne pozostają także dziś w tej materii, dla zdrowych badań teologicznych i dla każdego, kto chciałby zgłębić prawdę wiary, jego słynne słowa: „Nie próbuję, Panie, przeniknąć Twojej głębi, gdyż w żadnym razie nie przyrównuję do niej mego intelektu; pragnę jednak, przynajmniej do pewnego stopnia, zrozumieć Twoją prawdę, w którą wierzy i którą kocha moje serce. Nie staram się bowiem zrozumieć, abym uwierzył, ale wierzę, bym zrozumiał” (tamże, 1). Drodzy Bracia i Siostry, miłość do prawdy i nieustanne pragnienie Boga, które naznaczyły całe życie św. Anzelma, niech będą dla każdego chrześcijanina bodźcem do niezmordowanego poszukiwania coraz głębszej jedności z Chrystusem - Drogą, Prawdą i Życiem. Oprócz tego gorliwość, pełen odwagi zapał, który wyróżniał jego pasterską działalność i który przysporzył mu czasem niezrozumienia, goryczy, a nawet wygnania, niech będzie zachętą dla pasterzy, osób konsekrowanych i wszystkich wiernych, by kochać Kościół Chrystusowy, modlić się, pracować i cierpieć dla niego, nie porzucając go nigdy ani nie zdradzając. Niechaj wyjedna nam tę łaskę Dziewica Matka Boża, do której św. Anzelm żywił czułe i synowskie nabożeństwo. „Maryjo, Ciebie serce moje chce miłować - pisze św. Anzelm - Ciebie język mój pragnie żarliwie sławić”.