KS. IRENEUSZ SKUBIŚ: - Jak narodziła się myśl, aby rok 2001 obchodzony był jako Rok Kardynała Stefana Wyszyńskiego?

ANNA RASTAWICKA: - Ta myśl dojrzewała powoli. Od wielu lat wydawało się nam, że nauczanie Księdza Prymasa Wyszyńskiego jest ogromnym nieodkrytym skarbem. Znając bogactwo treści i wielką mądrość przekazu kard. Stefana Wyszyńskiego, myśleliśmy w gronie osób związanych z Instytutem, co zrobić, żeby to nauczanie stało się własnością społeczeństwa.
Tak zrodził się pomysł, aby z okazji zbliżającego się 100-lecia urodzin Prymasa Tysiąclecia polski Parlament RP ogłosił Rok Kardynała Stefana Wyszyńskiego. Inicjatywę wniesienia tej sprawy na obrady Sejmu podjęła poseł Grażyna Sołtyk. Spotkało się to z powszechną aprobatą.
Miałam szczęście być w sali obrad Sejmu w momencie ogłaszania uchwały. Widziałam, z jakim szacunkiem została przyjęta. Wszyscy posłowie wstali z miejsc, przyjmując uchwałę oklaskami.

- Jakie motywy zdecydowały o tym, że ten Rok został tak szybko uchwalony przez polski Parlament?

- Przede wszystkim wielki autorytet społeczny Kardynała Wyszyńskiego. Jest on powszechnie postrzegany w narodzie nie tylko jako wielki pasterz Kościoła, ale także mąż stanu, moralny autorytet zarówno w sprawach religijnych, jak i społecznych oraz narodowych. Myślę, że przede wszystkim ten wzgląd wpłynął na decyzję Sejmu.

- Jak tę uchwałę Sejmu przyjęło społeczeństwo, jak zareagowały parafie?

- Kiedy trwały starania o ogłoszenie Roku Kardynała Stefana Wyszyńskiego, wydawało się, że obchody tego Roku skoncentrują się na uroczystościach z udziałem Episkopatu i władz państwowych, na uroczystościach w diecezjach, z którymi Ksiądz Prymas był związany: łomżyńskiej, włocławskiej, lubelskiej, gnieźnieńskiej i warszawskiej. Fakt, że społeczeństwo na terenie całego kraju, w różnych środowiskach, tak spontanicznie włączyło się w obchody tego Roku, przeszedł wszelkie oczekiwania.

- Czy można prosić o kilka słów podsumowania obchodów Roku Kardynała Stefana Wyszyńskiego?

- Centralna uroczystość odbyła się 28 maja 2001 r., w 20. rocznicę śmierci Księdza Prymasa Wyszyńskiego. Najpierw miała miejsce specjalna sesja Episkopatu Polski w Warszawie, a następnie została odprawiona Msza św. w katedrze warszawskiej. Prawie wszyscy polscy biskupi stanęli przy ołtarzu i modlili się o beatyfikację sługi Bożego Stefana Kardynała Wyszyńskiego. Kościół polski raz jeszcze złożył hołd Prymasowi Tysiąclecia.
Wcześniej, 24 kwietnia, uczczono pamięć Prymasa Tysiąclecia podczas ogólnopolskich uroczystości św. Wojciecha w Gnieźnie.
Kolejne uroczystości przeżywaliśmy 3 maja na Jasnej Górze, w miejscu, z którym Kardynał Wyszyński był duchowo związany najbardziej, z którym jednoczył cały naród, szukając w czasach niewoli ratunku i pomocy u Matki Najświętszej.
Wielkie uroczystości Roku Kardynała Stefana Wyszyńskiego odbyły się w Zuzeli, gdzie 100 lat temu urodził się Prymas Tysiąclecia. Uroczystości te trwały kilka dni. 3 sierpnia, w sam dzień urodzin, spotkali się na modlitwie przedstawiciele najbliższej rodziny i członkinie Instytutu Świeckiego Pomocnic Maryi Jasnogórskiej Matki Kościoła, którego Ksiądz Prymas był duchowym ojcem i współzałożycielem. 4 sierpnia, na centralne uroczystości 100-lecia urodzin kard. Stefana Wyszyńskiego, przybył do Zuzeli Ksiądz Prymas Józef Glemp na czele licznie zgromadzonego Episkopatu Polski, było wielu kapłanów i, oczywiście, modliła się ogromna rzesza wiernych. W uroczystościach uczestniczył też Krąg Przyjaciół Prymasa Tysiąclecia. Wieczorem udaliśmy się do Łomży na Mszę św. i odsłonięcie pomnika kard. Stefana Wyszyńskiego. To również było wielkie święto, z udziałem tysięcy ludzi, uświetnione pięknym koncertem w wykonaniu "Sinfonii Varsovii" pod batutą Krzysztofa Pendereckiego, dedykowanym pamięci Prymasa Tysiąclecia. W niedzielę 5 sierpnia TV Polonia transmitowała Mszę św. z Zuzeli. 6 sierpnia, w dniu odpustu parafialnego, w Zuzeli zgromadziła się Rodzina Radia Maryja. Obchody Prymasowskie w rodzinnej miejscowości trwały więc kilka dni. Cała ich organizacja spoczywała na barkach proboszcza - ks. Stanisława Uradzińskiego i mieszkańców parafii Zuzela.
Zadziwiające były - jak już mówiłam - nie tylko wielkie uroczystości rocznicowe, bo tych można się było spodziewać, ale tysiące spotkań w domach kultury, w salkach kościelnych, w szkołach. Ponad 40 nowych szkół przyjęło w tym Roku imię Prymasa Wyszyńskiego. Łącznie jest ich ok. 90.
Uczestnicząc w bardzo wielu spotkaniach, odnosiłam wrażenie, jakby Ksiądz Prymas ożył w sercach ludzi, w ich pamięci. Ożył nie tylko jako wielki człowiek z przeszłości, ale jako światło nadziei, inspiracji duchowej, jako człowiek, który pokazuje nam kierunek i uczy, jak żyć. Niezwykła była też reakcja młodzieży i jej udział w obchodach Roku Kardynała Stefana Wyszyńskiego.

- Właśnie. Jak młodzież przyjmuje dziś myśl Księdza Prymasa Wyszyńskiego?

- Zdumiewająca jest intuicja, z jaką młode pokolenie odczytuje dzisiaj nauczanie Prymasa Tysiąclecia. Świadczą o tym m.in. prace nadesłane na konkurs: Na grani Tysiącleci. W konkursie uczestniczyło ok. 30 tys. uczniów szkół ponadpodstawowych. O niezwykle głębokim rozpoznaniu myśli Kardynała Wyszyńskiego świadczyły także uroczystości szkolne i lokalne, w których brała udział młodzież. Widziałam kilka spektakli - wieczorów artystycznych - prowadzonych przez młodzież szkolną. Ze zdumiewającą trafnością ci młodzi ludzie odczytują przesłanie kard. Stefana Wyszyńskiego - miłość do człowieka, ukochanie Matki Najświętszej, umiłowanie narodu, ład życia rodzinnego i społecznego.

- Jak Pani postrzega nauczycieli, którzy młodzież naprowadzali na myśl Księdza Prymasa?

- Nauczyciele podeszli do tej sprawy z prawdziwym pietyzmem. To oni przekazali młodzieży impuls. To oni zainteresowali osobą Księdza Prymasa młodych ludzi. To oni pomagali młodzieży przygotować spektakle i włączyć się w konkursy, których na terenie Polski było wiele. Jestem przekonana, że wkład nauczycieli w przekazanie młodemu pokoleniu duchowego dziedzictwa Prymasa Tysiąclecia był ogromny.

- Jak korzystano ze spuścizny Księdza Prymasa, którą Instytut tak pieczołowicie zachował i zabezpiecza?

- Przez Instytut przewinęły się w Roku Kardynała Stefana Wyszyńskiego setki ludzi. Przychodzili redaktorzy, księża, młodzież, nauczyciele, dyrektorzy szkół im. kard. Stefana Wyszyńskiego, członkowie samorządów lokalnych, pracownicy domów kultury i studenci. Nie sposób wymienić tych spotkań, rozmów, wyjazdów. Oprócz zapotrzebowania na materiały, największym zainteresowaniem cieszyły się świadectwa o życiu Księdza Prymasa. Instytut starał się odpowiedzieć na każde zaproszenie. Nie zawsze było to możliwe, ponieważ wypadało nieraz po kilka spotkań na jeden termin. Ogromne też było zainteresowanie książkami Prymasa Wyszyńskiego i jego nauczaniem.

- Jakie inicjatywy podjął sam Instytut Prymasowski w Roku Stefana Kardynała Wyszyńskiego?

- Oprócz odpowiadania na wyżej przedstawione zapotrzebowania, Instytut Prymasowski wspólnie z Fundacją Dziedzictwo Stefana Kardynała Wyszyńskiego, z pomocą Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, przygotował wędrowną wystawę: Umiłowane Dzieci Boże, Dzieci moje. Tę wystawę, która odwiedziła najdalsze zakątki Polski, obejrzało ok. 100 tys. osób. Jedną z najpoważniejszych inicjatyw Instytutu w Roku Stefana Kardynała Wyszyńskiego był jubileuszowy album: Droga życia, wydany wspólnie z Wydawnictwem "Margrafsen". W trosce o młode pokolenie Instytut, wspólnie z ASK "Soli Deo", zorganizował wspomniany konkurs: Na grani Tysiącleci oraz wspólnie z redakcją Promyczka Dobra - konkurs dla dzieci ze szkół podstawowych: Z Zuzeli na Stolicę Prymasów. Aby przybliżyć osobę i nauczanie Prymasa Wyszyńskiego, Wydawnictwo " Soli Deo" z pomocą Fundacji wydało kompakt z archiwalnymi nagraniami głosu Stefana Kardynała Wyszyńskiego: Droga krzyżowa i Sumienie prawe.

- Jak media podjęły temat dziedzictwa Księdza Prymasa?

- Wyrazy wielkiego uznania pragnę wyrazić Niedzieli i Naszemu Dziennikowi. Te pisma najczęściej przypominały o Księdzu Prymasie, i to nie tylko informując o uroczystościach, ale podejmując jego dziedzictwo, drukując jego teksty oraz wypowiedzi świadków i artykuły o nim. W samej Niedzieli w minionym roku - jak sam Ksiądz Redaktor najlepiej wie - ukazało się ok. 400 artykułów i odniesień dotyczących osoby i nauczania Księdza Prymasa Wyszyńskiego. Jego osoba i nauczanie były przedmiotem zainteresowania wielu pism, nie tylko katolickich, a także rozgłośni radiowych i programów telewizyjnych. Myślę, że właśnie media były w dużej mierze narzędziem, które obudziło tak silne zainteresowanie społeczeństwa. Nagle to nauczanie, uważane za przeszłość, za coś, co odeszło już w cień historii, okazało się niezwykle aktualne. Dziś, w dobie zagubienia hierarchii wartości, kiedy odczuwamy głód autorytetów, postać Stefana Kardynała Wyszyńskiego nabrała życia. Okazało się, że ten człowiek ma bardzo dużo do powiedzenia także w naszych czasach.
Spośród rozgłośni katolickich duży wkład w upowszechnienie nauczania Kardynała Stefana Wyszyńskiego wniosło Radio Maryja, które emitowało wiele audycji związanych z obchodami Roku Prymasowskiego, były też czytane teksty Kardynała Wyszyńskiego. Ogromne zainteresowanie Rokiem Prymasowskim wykazało także Radio Jasna Góra, a również Radio Plus i rozgłośnie lokalne. Ciekawą inicjatywą był cykl audycji pt. Będziesz miłował, emitowany w I Programie Polskiego Radia przed samym Bożym Narodzeniem.

- Jak Polonia przeżywała Rok Stefana Kardynała Wyszyńskiego?

- Z różnych zakątków świata docierały wiadomości o modlitwach, spotkaniach, koncertach i innych formach świętowania Roku Prymasowskiego. Były uroczystości w Stanach Zjednoczonych: w Bostonie - wspaniały koncert zorganizowany przez Jana Miluna, w Chicago - Msza św. o beatyfikację Stefana Kardynała Wyszyńskiego w kościele pw. Świętej Trójcy. Uroczystościom przewodniczył bp Stanisław Stefanek. W obchody Roku Prymasowskiego w Chicago włączył się Kongres Polonii Amerykańskiej z Edwardem Moskalem na czele oraz Krąg Przyjaciół Prymasa Tysiąclecia działający przy klubie "Dobrego Pasterza". W Roku Stefana Kardynała Wyszyńskiego odbyły się uroczystości w Paryżu, w Budapeszcie, w Wilnie i innych miejscach na świecie, nawet w Australii.
Specjalny charakter miało nabożeństwo w Rzymie 15 grudnia 2001 r. w kościele Matki Bożej na Zatybrzu. We Mszy św. koncelebrowanej uczestniczyło 60 kapłanów, 8 biskupów, 2 kardynałów oraz liczna grupa sióstr zakonnych, przedstawicieli instytutów świeckich i wiernych mieszkających w Rzymie. Mszy św. przewodniczył i homilię wygłosił Prymas Polski - Józef Kardynał Glemp. Obecny był bp Stanisław Dziwisz. W tym dniu Ojciec Święty Jan Paweł II otrzymał doktorat honoris causa Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego. W wieczornej modlitwie na Zatybrzu uczestniczył Senat Uniwersytetu z księdzem rektorem - prof. Romanem Bartnickim na czele. Podczas Mszy św. śpiewał Chór UKSW oraz grupa włoska skupiająca się przy kościele Matki Bożej na Zatybrzu. Obecne też były grupy pielgrzymkowe polskich górali z Zakopanego. Mszę św. poprzedził wykład rektora Instytutu Polskiego w Rzymie - ks. Zbigniewa Kiernikowskiego. Pragnę też podkreślić duże zaangażowanie Radia Watykańskiego, w którym temat Roku Prymasowskiego był obecny w informacjach i programach specjalnych.

- Czy świat artystyczny - aktorzy, muzycy, śpiewacy, malarze - mieli swój udział w wydarzeniach Roku Kardynała Stefana Wyszyńskiego?

- Chciałabym tu podkreślić wielki wkład Teatru "Studio" Jerzego Króla z Katowic i jego spektakl Zapiski więzienne. Artystycznym przybliżeniem osoby Kardynała Wyszyńskiego był film Prymas. Trzy lata z tysiąca, w reżyserii Teresy Kotlarczyk, z Andrzejem Sewerynem w roli głównej.
Na uwagę zasługuje też bardzo dobry film telewizyjny Pawła Woldana Non possumus.
Szczególne miejsce w obchodach Roku Kardynała Stefana Wyszyńskiego należy przyznać autorskiemu programowi Jedna jest Polska, w wykonaniu Barbary Dobrzyńskiej - aktorki Teatru Polskiego w Warszawie. Artyści z Wrocławia oddali hołd Prymasowi Tysiąclecia piękną kantatą poetycko-muzyczną Klękam przed przyjacielem.
Osobne miejsce w artystycznym obrazie obchodów Roku Kardynała Wyszyńskiego zajmują koncerty muzyki poważnej w wykonaniu artystów Filharmonii Narodowej w Warszawie, w Bydgoszczy i w innych miastach. Sinfonia Varsovia pod batutą Krzysztofa Pendereckiego odwiedziła wiele miast polskich, gromadząc tysiące słuchaczy. Pełne uroku i głębi były spektakle zespołów młodzieżowych.
Natomiast artyści plastycy mogli wziąć udział w konkursie ogłoszonym przez sekcję artystyczną Komitetu Obchodów Roku przy współudziale Fundacji "Wspólne Dobro". Owoce tego konkursu będzie można oglądać w Muzeum Archidiecezjalnym Warszawskim.

(Dalszy ciąg wywiadu - za tydzień)