Od afery do afery

Od afery Watergate do sprawy Clinton-Levinsky skandale w życiu politycznym nabierają coraz większego znaczenia. Stały się chlebem codziennym polityków, bronią dyskusji politycznej celem zdyskredytowania przeciwnika. Wzrost skandali politycznych bynajmniej nie świadczy o ogólnym upadku szacunku dla norm etycznych. John B. Thompson, profesor socjologii na Uniwersytecie Cambridge, w książce pt. Political Scandal stwierdza, że poziom etyczny współczesnych polityków bynajmniej nie jest niższy od poziomu polityków w przeszłości. W zakresie skandali polityczno-finansowych zmalały formy korupcji na różnych szczeblach władzy, a skandale seksualne i afery pozamałżeńskie nie pojawiły się wraz z Billem Clintonem. Były już wcześniej.

Przejrzystość polityków

"Przede wszystkim wzrosła przejrzystość przywódców politycznych. Im bardziej życie polityków staje się przejrzyste, tym większe jest prawdopodobieństwo, że jakieś potknięcie przerodzi się w skandal polityczny. Coraz trudniej jest wyznaczyć linię podziału między osobowością publiczną a życiem prywatnym" - pisze Thompson.
Wybuchowi skandali sprzyjają również zmiany w postępowaniu dziennikarzy. Od końca XVIII wieku skandal polityczny staje się wydarzeniem prasowym. W latach sześćdziesiątych XX wieku następuje nowy rozkwit dziennikarstwa śledczego. Poszukiwanie sekretów i rewelacji staje się cząstką pracy dziennikarskiej.

Wiarygodność przed ideologią

Czynnikiem, który może najbardziej wpłynął na to, że skandale odgrywają bardzo ważną rolę w życiu publicznym, jest stopniowy upadek polityki ideologicznej i wzrost "polityki zaufania". Gdy polityka była bardziej ideologiczna i trwała konfrontacja między partiami różnych klas, liczyły się wtedy głównie programy i dyskusje ideowe. Obecnie na pierwszym miejscu występuje wiarygodność przywódców politycznych. Bardziej zwraca się uwagę na charakter polityka i zaufanie. Wobec utraty znaczenia ideologicznego w walce politycznej partie nie mogą już opierać się jedynie na tradycyjnych wyborcach i muszą zabiegać o poparcie ze strony wyborców nie związanych z nikim. W tej walce o głosy ludzi niezależnych kwestie charakterów przeciwników i łamania przez nich kodeksów postępowania stają się potężną bronią walki politycznej. Jak można zaufać komuś, kto skłamał chociażby w sprawach prywatnych albo był zamieszany w konflikt interesów?

Skandale polityczne

Thompson wyróżnia trzy podstawowe typy skandali politycznych: seksualne, finansowe oraz "skandale władzy". W skandalach politycznych natury seksualnej przekroczenie norm moralnych może zdyskredytować polityka. Czy można wierzyć politykowi, który zdradza swoją żonę? Socjolog zaznacza, że skandale seksualne miały duże znaczenie w anglo-amerykańskim życiu politycznym, podczas gdy w Europie kontynentalnej istnieje tendencja do przemilczania ich.
Skandale finansowe, bardziej aniżeli skandale seksualne, mogą powodować problemy prawne, prowadzić do procesów karnych. W Stanach Zjednoczonych takim skandalem jest działalność przemożnych grup nacisku ("lobbies"). Emblematycznym przykładem współczesnych skandali politycznych jest afera Watergate, gdzie prawo naruszył sam prezydent, który znalazł się w matni kłamstw.

Od nieufności do apatii

"Skandale - twierdzi Thompson - podminowują zaufanie ludzi do instytucji. Ogólny brak zaufania może prowadzić do zmiany władzy. Nieufność powoduje apatię wobec polityki i udziału w wyborach, sprawia, że wyborcy cenią bardziej ludzki charakter swoich polityków aniżeli ich kompetencje".