Izabela Fac: - Czy można mówić, że obecnie mamy kryzys ojcostwa?

Sławomir Baran: - Słowo „kryzys” pojawia się w odniesieniu do ojcostwa bardzo często. Mam tu na myśli nie tylko publikacje naukowe podejmujące tematykę ojcostwa, nierzadko nadające naszej cywilizacji zachodniej miano „cywilizacji bez ojców”, ale również słabą kondycję współczesnych mężczyzn wyrażającą się przede wszystkim w ich nieobecności w życiu dziecka, która ma nie tylko wymiar fizyczny, ale bardzo często psychiczny, uczuciowy i duchowy.

- Czy można wskazać przyczyny wycofywania się ojców z życia rodzinnego?

- Tych przyczyn jest bardzo wiele. Wymienię może te, które, moim zdaniem, istotnie wpływają na brak zaangażowania się ojców w życie rodzinne. Są to: pracoholizm mężczyzn, w którym upatrują oni swoją wartość jako rodzica, lansowanie w mediach niejednoznacznych wzorców męskości preferujących z jednej strony spojrzenie na wartość mężczyzny przez pryzmat siły, prestiżu i sukcesu zawodowego, z drugiej zaś sugerujących, że współczesny mężczyzna powinien być zaangażowany w życie dziecka. Ścieranie się tych modeli męskości powoduje spore trudności w identyfikowaniu się współczesnych mężczyzn z rolą ojca. Ponadto nie można pominąć wpływu procesu sekularyzacji i globalnego zakwestionowania doświadczenia Boga, szczególnie w relacji do Boga Ojca. To niewątpliwie spowodowało zredukowanie ludzkiego, a więc i ojcowskiego spojrzenia na swoje ziemskie role, do świata materii, co z kolei przekłada się bezpośrednio na utratę głębszych motywacji do wywiązywania się z rodzicielskich obowiązków. Nie można również nie zauważać zjawiska wzrastającej liczby rozwodów, których konsekwencją jest oddalenie się ojców od swoich dzieci. Ponadto wielu mężczyzn po prostu nie zostało „wyposażonych” przez swoich ojców w odpowiedni zasób umiejętności, które pozwalają sprostać wyzwaniu, jakim jest ojcostwo.

- Powstaje coraz więcej inicjatyw, które wspomagają mężczyzn w tym ojcowskim doskonaleniu.

- To prawda. W ostatnich kilku latach wzrosła liczba różnych inicjatyw zarówno promujących aktywne ojcostwo, jak i praktycznie wspomagających mężczyzn w pełnieniu roli ojca. Taką wyróżniającą się jest Inicjatywa Tato.Net, która proponuje mężczyznom szereg praktycznych form doskonalenia umiejętności ojcowskich. Wśród nich są warsztaty „7 sekretów efektywnych ojców”, seminarium „Tato-córka - nowe spojrzenie” przeznaczone dla ojców i dorastających córek, warsztaty przygodowe dla ojców i synów, organizowane w czasie wakacji. Jest to spływ kajakowy Bugiem albo Dniestrem, podczas których ojcowie mają okazję do zbudowania silnych relacji z dzieckiem lub ich podreperowania, jeśli zostały naderwane lub zerwane. Te propozycje warsztatowe są niezwykle pomocne. Dają one bowiem ojcom niejako „do ręki” konkretne sposoby bycia lepszym tatą. Ponadto Inicjatywa Tato.Net prowadzi 4-języczny portal internetowy www.tato.net, gdzie mężczyźni mogą znaleźć wiele pomocnych inspiracji w kształtowaniu swojego ojcostwa.

- W Rzeszowie powstała inicjatywa Klub Ojca. Skąd pomysł?

- Pomysł zrodził się właśnie po warsztatach „7 sekretów efektywnych ojców”, które odbyły się w Rzeszowie. Wzięło w nich udział 24 mężczyzn i to oni podjęli inicjatywę comiesięcznych spotkań męsko-ojcowskich, na których tematy będą dość nietypowe, bo dotyczące naszych relacji z dziećmi. Nazwa Klub Ojca zrodziła się w mojej głowie dość spontanicznie. Pomyślałem sobie, że taka nowatorska nazwa może przyciągnąć innych mężczyzn, którzy poszukują i potrzebują dyskusji o ojcostwie właśnie w męskim gronie. Od 1,5 roku spotykamy się raz w miesiącu u Ojców Dominikanów. Fakt, że przyłączyło się do nas kilka nowych osób, świadczy, że jest to dobry pomysł i należy go podtrzymywać i rozwijać.

- Czy można wskazać szczególnie ważne obszary realizacji ojcostwa, bez których trudno jest mówić o byciu dobrym tatą?

- K. Canfield, autor niedawno przetłumaczonej na język polski książki „Serce ojca”, przebadał kilka tysięcy mężczyzn w USA. Wśród tych mężczyzn znalazła się grupa ojców, którzy wystawili sobie dobrą ocenę z własnego ojcostwa i jednocześnie ich dzieci uznały, że dobrze spełniają oni rolę rodzicielską. Inną grupą byli mężczyźni, którzy, wedle swojej oceny, „splajtowali” w roli ojca i równocześnie ich dzieci wystawiły im złą ocenę z ojcostwa. Okazało się, że pomiędzy tymi grupami istnieją zasadnicze różnice w 7 sferach, które Canfield nazwał 7 sekretami efektywnego ojcostwa. Są to: zaangażowanie, poznawanie dziecka, konsekwencja, ochrona i zaspokajanie potrzeb, miłość i szacunek do matki dziecka, wprowadzenie dziecka w świat wartości duchowych, aktywne słuchanie. Te sfery stały się podstawą do stworzenia zajęć warsztatowych, w ramach których ojcowie mogą określić, na jakim poziomie funkcjonują w obrębie każdej z tych dziedzin i otrzymać wskazówki do kształtowania własnego profilu efektywnego taty.

- Można więc powiedzieć, że ojcostwo to męska rzecz?

- Na szczęście mijają czasy, kiedy mężczyźni upatrywali swoją wartość jedynie w dziedzinie życia zawodowego. Budzi się swoistego rodzaju ruch mężczyzn, którzy traktują ojcostwo priorytetowo i widzą w nim ogromną przestrzeń dla rozwoju własnej męskości. To pozwala mieć nadzieję, że coraz więcej mężczyzn dostrzeże wartość swojego zaangażowania w kontaktach z synem czy córką, a dzięki temu malała będzie liczba dzieci doświadczających braku ojca w swoim życiu.